YANGIN TESİSATLARINDA SİSMİK ASKILAMANIN ÖNEMİ VE HILTI SİSMİK ASKILAMA SİSTEMLERİ

Deprem riski taşıyan bölgelerde, yangın tesisatlarının yalnızca taşıyıcı yapılara sabitlenmiş olması, sistemin afet anında güvenli şekilde çalışmasını garanti etmez. Özellikle sprinkler sistemlerinde, boruların yerinden çıkması, kopması veya devrilmesi gibi fiziksel hasarlar, yangınla mücadelede ciddi işlev kayıplarına neden olabilir. Bu nedenle yangın tesisatlarının sismik etkiler altında stabilitesini koruyacak şekilde tasarlanması ve desteklenmesi, hem can güvenliği hem de operasyonel süreklilik açısından kritik öneme sahiptir.

Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018), yapısal olmayan elemanların deprem etkileri altında güvenliğini zorunlu kılarak, boru hatları ve yangın tesisatı gibi sistemlerin sismik kuvvetlere karşı özel olarak desteklenmesi gerektiğini ifade etmektedir. Bu kapsamda, borulara yatay ve boyuna doğrultuda yerleştirilecek sismik desteklerin, yapıdaki rijit taşıyıcı elemanlara bağlanması esastır (TBDY 2018, Bölüm 6). Uygulamada, sadece askı sistemleri değil, bu sistemlerin bağlantı noktalarında kullanılan tüm bileşenlerin de deprem yükleri altındaki davranışları dikkate alınmalıdır.

Uluslararası alanda yangın tesisatı için en yaygın başvuru kaynağı olan NFPA-13 standardı, yangın tesisatlarının sismik tasarımına yönelik kapsamlı teknik kriterler sunmaktadır. Dünya genelinde en yaygın referans alınan standartlardan biri olan NFPA-13, sismik bölgelerde boru sistemlerinin stabil kalabilmesi için askı sistemleri ve esnek bağlantı noktaları gibi elemanların tasarım ve yerleşim prensiplerini açık bir şekilde tanımlar. Bu standart, genellikle her 3-5 yılda bir gözden geçirilip güncellenmektedir. En güncel versiyon ise 2025 yılına ait olup, yangın tesisatlarının sismik dayanıklılığına yönelik yeni gereksinimler ve tasarım metodolojileri sunmaktadır. Bu versiyon, gelişen teknoloji ve mühendislik anlayışları doğrultusunda, sismik bölgelerdeki boru sistemlerinin performansını artırmayı amaçlayan yeni kriterler içermektedir. NFPA-13, 2025 versiyonunun Chapter 18 bölümü, bu sismik tasarım kriterlerine dair ayrıntılı düzenlemeleri ve uygulama yöntemlerini sunmaktadır.

Yangın tesisatlarının yapıya bağlandığı noktalarda kullanılan ankraj sistemlerinin güvenliğini sağlamak amacıyla, Eurocode 2 – TS EN 1992-4 standardı esas alınmaktadır. Bu standart, betonarme yapılara yapılan ankrajların sismik yükler altındaki davranışını dikkate alarak, çekme ve kesme kuvvetleri altında güvenli çalışabilecek şekilde boyutlandırılmasını zorunlu kılar (TS EN 1992-4, EK-C). Uygulamada tercih edilen mekanik dübellerin Avrupa Teknik Değerlendirmesi (ETA) belgeli olması ve Türkiye gibi deprem ivmesinin 0,1g üzerin olduğu Ülkelerde C2 sismik verileri de bu belge içinde görülmelidir , yalnızca performans açısından değil, TBDY 2018 yönetmeliğine uyumu açısından da bu durum önem taşır. Ayrıca ankrajların montajı sırasında üretici yönergelerine tam uyum gösterilmeli, uygulama sonrası tork kontrolü ile doğrulama yapılmalıdır.

FM onayı, yangın güvenliği ve sismik dayanıklılık açısından son derece katı güvenlik standartlarına sahiptir. Halatlı askı sistemleri, esnek yapıları nedeniyle özellikle dikey yöndeki sismik yükler altında yeterli direnç gösteremezler. Bu, FM onayının, halatlı sistemlere verilmemesinin ana sebeplerindendir. FM onaylı sistemler ise, daha rijit yapılarıyla yüksek sismik ve yangın güvenliği gereksinimlerini karşılayacak şekilde tasarlanmıştır. Halatlı sistemlerin esnekliği, sismik yükler altında boru hatları gibi yangın tesisatlarının yerinden çıkmasına veya zarar görmesine neden olabilir. Bu nedenle, FM onayı, yüksek stabilite ve dayanıklılık gerektiren projelerde tercih edilen bir sertifikasyondur.

Sahada bu yönetmeliklere tam uyumlu çözümler sunan sistemlerden biri olan Hilti MQS Sismik ve Hilti MTS ürün grubu, yangın tesisatlarının sismik askılamasında modüler, hızlı montajlı ve FM onaylı bir yapı sunar. Bu sistemler, farklı çap ve boyutlardaki borulara kolaylıkla adapte edilebilirken, rijit taşıyıcılara bağlantı için özel cıvatalı ve raylı elemanlar içerir. FM onaylı MQS ve MTS sismik setleri, hem yatay hem de düşey sismik yükler altında test edilmiş bileşenlerden oluşur. Ayrıca, EN 1992-4’e uygun ETA belgeli ankrajlarla birlikte kullanıldığında, hem TBDY 2018 hem de NFPA 13 ile tam uyum sağlanmaktadır.

Çelik yapılarda ise Hilti’nin sunduğu MQS-IB Beam Connector gibi çözümler, çelik kiriş ve kolonlara doğrudan, güvenli ve hızlı montaj imkânı tanırken, sistemin genel taşıma kapasitesini artırmakta ve uygulama süresini minimize etmektedir. Bu sayede çelik yapıların yangın tesisatlarında sismik dayanım, yüksek performanslı ve yönetmelik onaylı sistemlerle güvence altına alınmaktadır.

Sonuç olarak, yangın tesisatlarının sismik askılaması yalnızca yapısal bir önlem değil, hayati bir güvenlik gerekliliğidir. TBDY 2018, NFPA 13 ve TS EN 1992-4 gibi ulusal ve uluslararası teknik standartlara uygun çözümler, hem tesisat sisteminin deprem anında fonksiyonunu sürdürebilmesini sağlar hem de yangın güvenliği stratejilerinin bütünsel şekilde uygulanmasına katkıda bulunur. Bu kapsamda, modüler ve belgelenmiş sistem çözümleri ile Hilti MTS Sismik Askılama ürün grubu, yönetmeliklerle tam uyumlu, güvenli ve pratik bir uygulama alternatifi sunmaktadır.

Daha fazla teknik bilgi ihtiyacında uzman mühendislik ekibi ile iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça

• Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018)

Bölüm 6 – Deprem Etkisi Altında Yapısal Olmayan Bina Elemanlarının Tasarımı Esasları. Erişim: https://www.csb.gov.tr

• National Fire Protection Association (NFPA) (2025)

NFPA 13 – Standard for the Installation of Sprinkler Systems, Chapter 18. Yangın tesisatlarının sismik tasarımına yönelik gereksinimler. Erişim: https://www.nfpa.org

• TS EN 1992-4:2018

Betonarme Yapılarda Ankraj Sistemlerinin Tasarımı, EK-C: Sismik Yükler Altındaki Davranış, Türk Standartları Enstitüsü (TSE). Erişim: https://www.tse.org.tr

• FM Global (2023)

Earthquake Protection for Water-Based Fire Protection Systems (FM Property Loss Prevention Data Sheets 2-8) – Yangın güvenliği ve sismik dayanıklılık ile ilgili testler ve sertifikasyon süreçleri. Erişim: https://www.fmglobal.com